Wong Malta

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Wong Malta iku sawijining sukubangsa utawa kelompok ètnik sing asalé saka Malta, sawijining negara kapuloan ing Segara Tengah. Kapuloan iki cacahé ana pitung pulo.

Latar wuri sajarah[sunting | sunting sumber]

Malta iku wis dienggoni wong wiwit kurang luwih taun 5200 SM. Para pedunung awal iki mbokmenawa asalé saka pulo Sisilia. Sawijining kabudayan prasajarah jaman watu sing ditandhani déning bangunan-bangunan mégalitik ana ing kapuloan iki lan umuré sèwu taun luwih tuwa tinimbang piramida ing Giza. Bangsa Funisia miwiti kolonisasi Malta wiwit kurang luwih taun 1000 SM lan wong-wong iki nganggo kapuloan Malta minangka markas saka ngendi bisa nguwasani lan naklukaké tlatah-tlatah liyané ing Segara Tengah. Banjur wong-wong Kartago, yaiku panerus wong Funisia iki, diusir déning wong Romawi ing taun 216 SM. Sawisé iku, kapuloan Malta dikuwasani déning Bizantium (abad kaping 4 nganti abad kaping 9), banjur sawisé iku mbokmenawa Malta diserang déning bangsa Vandal lan ditaklukaké wong-wong Arab ing 870. Wong-wong Arab iki cukup toleran marang agama Kristen sing dianut bangsa Malta. Wong Arab uga nepungaké budaya pananduran jeruk lan katun, serta sistèm irigasi. Pangaribawa budaya Arab isih bisa dideleng ing basa Malta, basa Malta iku siji-siji basa Sémitik sing katulis mawa aksara Latin ing bentuk bakuné.

Sawisé iku, saka taun 1090 nganti taun 1530, Malta dikuwasani déning Karajan Sisilia, dadi unsure-unsur pedunungé ditambahi karo unsuré Eropah. Banjur ing taun 1798, Malta dikuwasani déning Prancis, nanging rong taun sawisé iku, Britania bisa ngusir wong Prancis. Banjur Malta resmi dadi jajahan Britania ing taun 1814. Pungkasané Malta dadi mardika ing tanggal 2 September 1964. Malta banjur dadi anggota Uni Eropah ing tanggal 1 Mei 2004 lan banjur dadi anggota Eurozone ing taun 2008.

Basa[sunting | sunting sumber]

Wong Malta mituturaké basa Malta, sawijining basa Semitik sing katulis mawa aksara Latin. Kajaba fonologiné, basa Malta mèmper banget karo dialèk-dialèk urban basa Arab Tunisia. Nanging basa Malta iku wis owah akèh, awit basa Malta iku wis mungut tembung-tembung asing akèh, unsur-unsur fonétik lan fonologis, malahan uga unsure-unsur parama basa saka basa Italia lan Inggris. Basa resmi ing Malta iku basa Inggris lan basa Malta. Nanging basa Italia uga dipituturaké. Basa Malta dadi basa resmi ing 1936, sadurungé iku basa resminé ya basa Italia. Saiki para panutur basa Malta cacahé kira-kira 371.900 jiwa.


Bilingualisme[sunting | sunting sumber]

Bilingualisme lan malahan multilingualisme iku biasa saantarané wong-wong Malta. Miturut cacah jiwa taun 1995, 76% pedunung Malta bisa abasa Inggris, lan 36% bisa abasa Italia. Kanggo 29%, basa Inggris iku basa ing papan pagawéyan. Banjur studi-studi nuduhaké menawa antara 86% nganti 90%, pedunung Malta nganggo basa Malta marang anggota kulawarga. Karo para kekanca angka iki mudhun dadi 83,6%. Pendidikan kapindho lan katelu namung ing basa Inggris waé.


Agama[sunting | sunting sumber]

Undhang-undhang dhasar Malta njamin kabébasan agama, nanging netepaké yèn agama Katulik Roma iku agama negara. Kurang luwih 98% pedunung Malta iku kalebu agama Katulik.

Kamungkinan hubungan génétik[sunting | sunting sumber]

Sawetara studi-studi anyar dilakoni déning ahli génétika Spencer Wells lan Pierre Zalloua saka American University ing Beirut. Wong loro iki nglumpukaké conto-conto kromosom Y saka wong-wong lanang sing urip ing Wétan Tengah, Afrika Lor, Spanyol, Portugal lan Malta, papan-papan sing tau dienggoni lan diparani déning bangsa Funisia. Miturut studi iki, luwih saka 50% garis kromosom Y sing ditemoni saantarané wong-wong Malta, asalé bisa waé saka bangsa Fenisia.

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Wong_Malta&oldid=821487"