Sukun

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Sukun
Woh sukun
Klasifikasi èlmiah
krajan: Plantae
filum: Magnoliophyta
kelas: Magnoliopsida
ordo: Rosales
kulawarga: Moraceae
Genus: Artocarpus
Species: A. altilis
Jeneng binomial
Artocarpus altilis
(Parkinson) Fosberg

Sukun iku jeneng sajinis wit uga wohé. Woh sukun ora ana wijiné lan duwé bagéyan sing empuk, sing mèmper roti sawisé dimasak utawa digorèng. Mula, wong-wong Eropah nepungi minangka "woh roti" (Ingg.: breadfruit; Bld.: broodvrucht, lsp.).

Sukun sabeneré yaiku kultivar sing kaselèksi saéngga ora ana wijiné. Tembung "sukun" ing basa Jawa tegesé "tanpa wiji" lan dipigunakaké kanggo kultivar tanpa wiji ing jinis woh liyané, kayata jambu kluthuk lan durèn. "Leluhuré" sing ana wijiné (lan mula dianggep setengah liar) diarani kluwih (Artocarpus camansi) utawa timbul, kulur (basa Sundha). Ing dhaérah Pasifik, kluwih lan sukun dadi sumber karbohidrat wigati. Ing kana ditepungi kanthi manéka jeneng, kayata kuru, ulu, utawa uru. Jeneng èlmiyahé yaiku Artocarpus altilis.

Bedane sukun lan kluwih[sunting | sunting sumber]

Wit

Pamerian[sunting | sunting sumber]

Wit sukun umumé wité dhuwur, bisa tekan 30 m, senadyan umumé ing padésan mung welasan meter dhuwuré. Asil panangkaran sacara klon umumé ora dhuwur lan cawangé cendhèk. Batang gedhé lan lurus, nganti 8 m, asring mawa oyot papan (banir) sing asor lan dawa.

Mawa tajuk renggang, cawangé ndhatar lan godhongé gedhé amba sing kasusun selang-seling; lembaran godhongé 20-40 × 20-60 cm, kabagi nyirip njero, alot rada atos kaya kulit, ijo tuwa meling-meling ing sisih nduwur, sarta kusem, kasar lan mawa wulu alus ing bagéan ngisor. Kuncup katutup déning godhong panumpu gedhé sing wangun krucut. Kabèh bagéan wit ngetokaké tlutuh putih (lateks) yèn ditatoni.

Kembang ana ing kèlèk godhong, cerak pucuk pang. Kembang jantan jroning bulir wangun gada dawa sing nggantung, 15-25 cm, ijo enom lan dadi kuning yèn mateng, serbuk sari kuning lan gampang diaburaké angin. Kembang majemuk betina wangun bulet utawa rada silindris, 5-7 × 8-10 cm, ijo. Woh majemuk arupa perkembangan saka kembang betina majemuk, kanthi dhiameter 10-30 cm. Forma wewiji (timbul) mawa eri-eri empuk lan cendhèk, ijo tuwa. Forma ora wewiji (sukun) biasané duwé kulit woh ijo semu kuning, mawa eri-eri sing karédhuksi dadi pola mata fasèt segi-4 utawa segi-6 ing kulité.

Wiji timbul wangun bulet utawa rada gèpèng tekan rada persegi, werna rada coklat, watara 2,5 cm, dislubungi déning téndha kembang. Sukun ora ngasilaké wiji, lan téndha kembangé ing bagéan ndhuwur dadi siji, saya gedhé dadi 'daging woh' sukun.

Papan urip[sunting | sunting sumber]

Sukun urip ono dhaerah tropis sing dhuwure nganti 650 meter saka segara, senajan uga bisa tuwuh nganti dhuwur 1550 meter saka segara. Merlokake curah hujan 1,500–3,000 millimetres per taun. Lemahe nduweni keasaman netral (pH 6.1-7.4) Preferred soils are neutral to alkaline (pH of 6.1-7.4) and either sand, sandy loam, loam or sandy clay loam. Breadfruit is able to grow in coral sands and saline soils.[2]

Asil lan kagunaan[sunting | sunting sumber]

Woh sukun

Woh sukun (ora ana wijiné) arupa bahan pangan wigati sumber karbohidrat ing manéka kapuloan ing dhaérah tropik, utamané ing Pasifik lan Asia Kidul-Wétan. Sukun bisa dimasak wutuh utawa diiris-iris luwih ddhisik: digodhog, digorèng, disangrai utawa dibakar. Woh sing wis dimasak bisa diiris-iris lan dipépé (digaringaké mawa cahya srengéngé) utawa jroning tungku, saéngga awèt lan bisa disimpen suwé. Ing pulo-pulo Pasifik, kaluwihan panèn woh sukun bakal dipendhem jroning luwangan lemah lan dienengaké supaya dumadi fermentasi suwéné sapérangan minggu, saéngga malih dadi pasta mèmper kèju sing awèt, ngandhut gizi lan bisa digawé dadi sajinis kuwé panggang. Sukun bisa uga didadèkaké keripik kanthi cara diiris tipis lan digorèng.

Gambar wit sukun, dening John Frederick Miller

Sukun bisa ngasilaké woh nganti 200 butir per wit saben taun. Saben woh boboté watara 400-1200 g, nanging ana uga variétas sing wohé nganti 5 kg. Pangaji ènèrginé watara 470-670 kJ per 100 gram. Ora nggumunaké yèn sukun narik kawigatèn para panjlajah Kulon, sing banjur ngimpor tetanduran iki saka Tahiti nuju Amérika tropis (Karibia) ing watara akir 1780an kanggo ngasilaké panganan murah kanggo para budhak ing kana.

Timbul utawa kulur (sing ana wijiné) luwih akèh dipethik nalika isih enom, kanggo didadèkaké jangan lodhèh, jangan asem utawa ditumis karo lombok. Wiji timbul sing tuwa uga kerep digodhog, digorèng utawa disangrai, didadèkaké camilan.

Godhong-godhongé bisa didadèkaké pakan ternak. Kulit batangé ngasilaké serat sing apik, sing biyèn tau dipigunakaké minangka bahan klambi lokal. Tlutuhé dipigunakaké kanggo njiret manuk, nambal (makal) prau, lan minangka bahan dhasar permèn karèt. Kayu sukun utawa timbul polané apik, ènthèng lan cukup kuwat, saéngga kerep dipigunakaké minangka bahan alat rumah tangga, konstruksi ringan lan kanggo gawé prau.

Panyebaran lan ékologi[sunting | sunting sumber]

Asal-usul sukun diprakirakaké saka kapuloan Nusantara nganti Papua. Mèlu migrasi suku-suku Austronesia watara 2000 taun sadurungé Masehi, tetanduran iki banjur mèlu nyebar menyang pulo-pulo ing Pasifik. Diprakirakaké nalika masa perdagangan rempah ing akir zaman Majapahit, sukun nyebar ing Jawa saka Maluku. Amarga pangaruh kolonisasi bangsa-bangsa Eropah, sukun iki banjur nyebar ngulon watara taun-taun 1750-1800 nuju Malaysia, India, Srilangka, Mauritius, lan ing taun 1899 tekan ing Afrika. Saiki sukun wis nyebar wiyar ing manéka wilahan donya utamané ing lingkar tropis.

Sukun seneng iklim tropis: suhu panas (20-40˚C), akèh udan (2000-3000 mm pertaun) lan lembab (lengas nisbi 70-90%), lan luwih cocok ing dhataran asor, sangisoré 600 m dpl., senajan ditemoni nganti watara 1500 m dpl. Anakan wit luwih apik tuwuh ing sangisoré naungan, nanging banjur mbutuhaké srengéngé penuh kanggo tuwuh gedhé. Senajan akèh kultivaré bakal tuwuh kanthi becik ing lemah-lemah aluvial sing subur, jero lan mawa drainase becik, nanging variasi kamampuanné gedhébanget. Mula ana variétas-variétas sing tuwuh becik ing lemah rawa, lemah kapur, lemah payau lan liya-liyané.

Ana sing ngandhakaké yèn godhong sukun sing wis tuwa lan rontok, bisa dipigunakaké kanggo pangobatan tradhisional panggédhéan prostat, ngedhunaké gula getih, sarta pangobatan gagal ginjal. Nanging bab iki durung dilakokaké panlitèn luwih lanjut.

Bahan wacan[sunting | sunting sumber]

  • Smith, N.J.H, J.T. Williams, D.L. Plucknett, and J.P. Talbot. 1992. Tropical Forest and Their Crops. Cornell Univ., Ithaca. ISBN 0-8014-8058-2.
  • Verheij, E.W.M. dan R.E. Coronel (eds.). 1997. Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan. PROSEA – Gramedia. Jakarta. ISBN 979-511-672-2.

Delengen uga[sunting | sunting sumber]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons gadhah galeri bab:

Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Sukun&oldid=821970"