Rakai Panangkaran

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Candhi masa pamarentahan Rakai Panangkaran

Sri Maharaja Rakai Panangkaran Dyah Pancapana inggih punika raja angka kalih Kerajaan Medang periode Jawa Tengah (utawi asring dipunsebut Kerajaan Mataram Kuno). Piyambakipun jumeneng antawis taun 770-an. Amargi data-data sajarah Mataram Kuno namung sekedhk, saéngga nyebabaken manéka penafsiran ing sadengahing para sejarawan ngéngini asal-usul Rakai Panangkaran. Wonten ingkang gadhah pamanggih, bilih Rakai Panangkaran asalipun saking Wangsa Sanjaya, wonten ugi pamanggih bilih Rakai Panangkaran punika saking Wangsa Sailendra.[1]

Pambangunan Candhi Kalasan[sunting | sunting sumber]

"Maharaja Rakai Panangkaran" mapan ing urutan kaping kalih wonten ing dhaptar raja-raja Kerajaan Medang versi prasasti Mantyasih. Asmanipun kaserat sabibaripun Sanjaya, ingkang dipunyakini minangka pendiri kerajaan kasebut. Prasasti punika dipundamel nalika jaman Maharaja Dyah Balitung nalika taun 907, utawi atusan taun kawit jaman Rakai Panangkaran.[2]


Déné, prasasti ingkang asalipun saking jaman Rakai Panangkaran inggih punika prasasti Kalasan taun 778. Prasasti punika minangka piagam peresmian pambangunan sawijining candhi Buddha kanggé muja Dewi Tara. Pambangunan punika saking panyuwunan para guru raja Sailendra. Wonten ing prasasti punika Rakai Panangkaran kapuji minangka Sailendrawangsatilaka utawi “permata Wangsa Sailendra”.[2]


Candhi ingkang dipundirikaken déning Rakai Panangkaran kasebut sakmenika dipunkenal kanthi nama Candhi Kalasan. [3]

Hubungan antawis Sanjaya kaliyan Dharanindra[sunting | sunting sumber]

Sanjaya minangka raja ingkang angka pisan Kerajaan Medang. Miturut prasasti Canggal (732), piyambakipun nganut agama Hindu aliran Siwa. Déne, Rakai Panangkaran minangka raja ingkang angka kalih Kerajaan Medang. Miturut prasasti Kalasan (778), piyambakipun mbangun sawijining candhi buddha aliran Mahayana. Gegayutan kaliyan pawartos kasebut, wonten manéka téori babagan kekalih raja kasebut.[3]


Téori ingkang angka pisan déning Van Naerssen, nyebataken bilih , Rakai Panangkaran inggih punika putra Sanjaya. Wangsa Sanjaya lajeng dipunawonaken déning Wangsa Sailendra ingkang nganut agama Buddha. Pambangunan Candhi Kalasan minangka parentah saking raja Sailendra dhumateng Rakai Panangkaran ingkang sampun dados bawahanipun. Nama raja Sailendra kasebut dipunprakirakaken sami kaliyan Dharanindra ingkang dipuntemokaken wonten ing prasasti Kelurak (782). Téori punika kathah dipunkembangaken déning para sejarawan Barat, antawisipun George Cœdès, punapa déné Dr. F.D.K. Bosch.[3]


Téori ingkang angka kalih dipunsamektakaken déning Prof. Poerbatjaraka ingkang nyebataken bilih, Rakai Panangkaran punika minangka Sanjaya ananging kekalihipun sami-sami saking Wangsa Sailendra, sanés Wangsa Sanjaya. Wonten ing mriki Poerbatjaraka mboten ngakoni kawontenanipun Wangsa Sanjaya. Miturut pamanggihipun (ingkang dipunsengkuyung ugi déning sejarawan Marwati Pusponegoro saha Nugroho Notosutanto)[4], sadéréngipun séda, Sanjaya sempet nilar wasiat supados Rakai Panangkaran pindhah mlebet dhumateng agama Buddha. Téori punika adhedhasar cariyos wonten ing Cariyos Parahyangan babagan tokoh Rahyang Panaraban putra Sanjaya ingkang dipunkisahaken pindhah agama. Rahyang Panaraban punika miturut Poerbatjaraka identik kaliyan Rakai Panangkaran. Saéngga, ingkang winastan "para guru raja Sailendra" boten sanés inggih punika guru Rakai Panangkaran piyambak.[4]

Téori ingkang angka tiga dipunsamektakaken déning Slamet Muljana bilih, Rakai Panangkaran sanés putra Sanjaya. Wonten ing dhaptar para raja versi prasasti Mantyasih kaserat nama Sanjaya kanthi gelar Sang Ratu, déné Rakai Panangkaran kanthi gelar Sri Maharaja. Éwahaning gelar punika dados bukti gantosipun dinasti ingkang nguwaosi Kerajaan Medang. Saéngga, Rakai Panangkaran punika raja saking Wangsa Sailendra ingkang ngrebut tahta Medang sarta ngawonaken Wangsa Sanjaya. Miturut Slamet Muljana, Rakai Panangkaran boten badhé gadhah status minangka andhapanipun Wangsa Sailendra amargi wonten ing prasasti Kalasan piyambakipun dipunsembah minangka Sailendrawangsatilaka (permata Wangsa Sailendra).[4]

Wonten ing mriki, Slamet Muljana nampik téori bilih Rakai Panangkaran punika andhapanipun Dharanindra. Miturutnipun, Rakai Panangkaran saha Dharanindra sami-sami saking Wangsa Sailendra. Éwadéné mekaten, piyambakipun boten nganggep kekalihipun minangka tokoh ingkang sami. Miturutipun, Dharanindra boten sami kaliyan Rakai Panangkaran ingkang gadhah nama asli Dyah Pancapana (sami kaliyan ingkang dipuntemokaken wonten ing prasasti Kalasan). Muljana gadhah pamanggih, Dharanindra inggih punika minangka nama asli saking Rakai Panunggalan, inggih punika raja ingkang angka tiga Kerajaan Medang ingkang namanipun dipunsebut sasampunipun Rakai Panangkaran wonten ing prasasti Mantyasih.[4]

Kapustakaan[sunting | sunting sumber]

  • Marwati Poesponegoro & Nugroho Notosusanto. 1990. Sejarah Nasional Indonesia Jilid II. Jakarta: Balai Pustaka
  • Purwadi. 2007. Sejarah Raja-Raja Jawa. Yogyakarta: Media Ilmu
  • Slamet Muljana. 2006. Sriwijaya (terbitan ulang 1960). Yogyakarta: LKIS

Cathetan Suku[sunting | sunting sumber]

  1. ^ (id)[1](dipunundhuh tanggal 17 November 2012)
  2. ^ a b (id)[2](dipunundhuh tanggal 17 November 2012)
  3. ^ a b c (id)[3](dipunundhuh tanggal 17 November 2012)
  4. ^ a b c d (id)[4](dipunundhuh tanggal 17 November 2012)
Didhisiki déning:
Sanjaya
Raja Kerajaan Medang (periode Jawa Tengah)
? – 778 – ?
Diganti déning:
Rakai Panunggalan
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Rakai_Panangkaran&oldid=835242"