Jenu

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados
Jenu
Pang kang mrambat lan godhong-godhong tuba, Derris elliptica;


dari Teupah Kidul, Simeulue, Aceh

Klasifikasi èlmiah
krajan: Plantae
divisio: Magnoliophyta
kelas: Magnoliopsida
ordo: Fabales
kulawarga: Fabaceae
Genus: Derris
Species: D. elliptica
Jeneng binomial
Derris elliptica
Benth.


Jenu yaiku sawijining jinis tetanduran saka Asia Kidul-wétan lan pulo-pulo ing Pasifik kidul-kulon kang biasa kanggo golèk iwak kanthi cara diracun. Ana mapira wit kang bisa kanggo ngracun iwak, nanging kang biasa disebut jenu yaiku jenis Derris elliptica Bth.[1], anggota suku Fabaceae (Leguminosae). jeneng liyane tuba akar (id.), tuwa laleur, areuy kidang (Sd.), jenu, jelun, tungkul (Jv.), tobha, jheno, mombul (Md.) lan liya-liyané.[1][2]

Kaya kang wis kasebut, oyot tanduran iki nduwèni racun kang disebut rotenona (rotenone), sawijining racun kuwat tumrap iwak lan srangga (insèktisida).

Pengenalan[sunting | sunting sumber]

Jenu mrambat ing wit-witan

Liana (tetanduran mrambat) mawa kayu, mrambat ing wit-witan nganti 10m. Pang-pang kang wis tuwa wernane soklat, kanthi lentisel kayadéné bekukul [2]

Daun-daun nyebar, majemuk awangun sirip ganjil duwé anak godhong 7-15 lembar, gagangé 13-23 cm; anak godhong mawa gagang cendhak, dawa nganti wangun tumbak (lanset) utawa bunder endhog kuwalik, 4-24 × 2-8 cm, kanthi pinggiran ngisor kapara klawu utawa biru, kerep mawa ambut rapet; godhomg sing anom soklat-ungu.[2]

Kembang kakumpul ing tandhan, kanthi sumbu sing mawa rambut rapet, gagangé 12-26 cm. Kelopak kembang awangun cawan, mawa rambut soklat rapet, dhuwur 6-8 mm, mung pérangan ngisor sang thukul sampurna. Gendéra (makutha) ijo kanthi werna ros pucet, mawa rambut rapet ing pérangan njaba, bunder endhog nganti oval amba, lk. 2 cm garis tengahé, ing pangkalé kanthi 2 kuping sing muter malik.[2]

Woh polong wangun oval nganti dawa, 3,5-7 × 2 cm, mawa swiwi ing sadawaning pinggir ngisor, ora mbukak. Wiji 1-2, arang-arang 3.[2]

Tuwuh liar ing grumbul cedhak pinggir alas, pinggir kali, lan kadhangkala ditandur ing kebon utawa pekarangan. Ing pulo Jawa tinemu wiwit saka tlatah dhataran cendhèk nganti èlevasi watara 1500 m dpl.[1]

Kagunan[sunting | sunting sumber]

Daun-daun tuba
Rotenona

Racun jenu ing jaman biyen kaarani derrids lan saiki disebut rotenona. Racun iki ono ing oyot kanthi kadhar watara 2½-3%, paling akeh ono ing kulit oyot. Derrids hampir tidak terlarut dalam air.[1]

jenu biasa digunakake kanggo ngracun iwak ing kali. Biasane, oyot jenu dikedhuk, dikethok lan dipepe nganti garing watara 3-4 dina. Oyot iki banjur didheplok lan dicampur banyu lan hasile werna banyu malih dadi putih kayadene susu. Banyu jenu iki banjur diwutahake ono ing kedhung. Menawa kanggo njenu ing kalenan cilik jenu biasa dideplok ing pinggir kali lan langsung ing banyu kali.

Ing sawatara daerah, njenu iwak dadi kegiatan adat.[1] Iwak kang mendem jenu ngambang lan gampang dicekel. Sawise sawatara wektu, kali bakal pulih lan iwake padha mari angggone mendem.

Ing jaman saiki, jenu kagunakake minangka racun kanggo uler kang dadii ama ing kebon. Racun jenu kajupuik kanthi ndeplok oyot wit jenu kang teles utawa garing, (utawa, ana uga kang nggodhog sawatara jam). Banyu jenu banjur diencerke lan dicampur banyu sabun supaya stabil, lan disemprotake ing tetanduran kang kena ama. Saliyane ing kebon, uga ing tetanduran mbako dan kobis, racun uga bisa kanggo mbasmi caplak dan pinjal ing asu, gurem ing pitik, laler lan liya-liyane.[1]

Jenis sing sarupa[sunting | sunting sumber]

Derris trifoliata Lour., dikenal minangka tuba segara, tuwa awewe (Sd.), ketower (Jw.) lan sapanunggalané, uga arupa racun iwak, senadyan dayané luwih cilik tinimbang tuba D. elliptica. D. trifoliata, biyèn dikenal minangka D. heterophylla Back., biasa ditemokaké ing alas-alas bakau lan alas panté liyané, utamané ing rawa-rawa.[1][3]

Cathetan sikil[sunting | sunting sumber]

  1. ^ a b c d e f g Heyne, K. 1987. Tumbuhan Berguna Indonesia, jil. 2. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 1005-1007.
  2. ^ a b c d e Steenis, CGGJ van. 1981. Flora, untuk sekolah di Indonesia. PT Pradnya Paramita, Jakarta. Hal. 243-244.
  3. ^ Derris trifoliata pada ICRAF AgroForestryTree Database.

Pranala njaba[sunting | sunting sumber]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons gadhah galeri bab:
Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Jenu&oldid=869745"