Hadis

Hadits (basa arab: الحديث) sacara harfiah maknané tetembungan utawa ujar. Jroning terminologi Islam tetembungan mau arupa ujar utawa sabdané Nabi Muhammad SAW. Nanging asring tembung iki ngalami perluasan makna saéngga disinonimaké karo sunnah saéngga maknané kabèh sabda, lelaku, katetapan lan parsetujon saka Nabi Muhammad SAW kang didadèkaké paugeran utawa hukum jroning agama. Hadits minangka sumber hukum jroning agama Islam nduwèni kalungguhan kaloro ana ing tingkatan sumber hukum ngisoré Al Qur'an.

Bab lan Paragraf

1 Struktur Hadits
- 1.1 Sanad
- 1.2 Matan
2 Klasifikasi Hadits
3 Periwayat Hadits
- 3.1 Periwayat Hadits yang ditampa déning Muslim Sunni
- 3.2 Periwayat Hadits yang ditampa déning Muslim Syi'ah
4 Kitab-kitab Hadits
5 Referensi
6 Pranala njaba

[sunting] Struktur Hadits

Sacara struktur hadits kapérang dadi rong komponen utama yakuwi sanad / isnad (ranté penutur) lan matan (redhaksi).

Conto:Musaddad ngabari yèn Yahyaa kayadéné diwartakaké déning Syu'bah, saka Qatadah saka Anas saka Rasulullah SAW, yèn beliau maringi sabda: "Ora sampurna iman sawenèh uwong ing antarané kowé kabèh saéngga dhèwèké tresna marang seduluré apa kang ditresnani kanggo awaké dhéwé " (Hadits riwayat Bukhari)

[sunting] Sanad

Sanad kuwi ranté penutur/perawi (periwayat) hadits. Sanad dumadi saka kabèh penutur wiwit saka wong kang nyathet hadits mau jroning bukuné (kitab hadits) nganti tekan Rasulullah. Sanad, mènèhi gambaran asli orané sawijining riwayat. Yèn dijupuk saka conto ing ndhuwur, sanad hadits kuwi mau:

Al-Bukhari > Musaddad > Yahyaa > Syu’bah > Qatadah > Anas > Nabi Muhammad SAW

Sawijining hadits bisa nduwé sawetara sanad kanthi cacah penutur/perawi béda-béda jroning lapisan sanad-é, lapisan jroning sanad mau diarani thaqabah. Wigatiné cacahing sanad lan penutur jroning saben thaqabah sanad bakal nemtokaké derajat hadits mau, bab iki dijelasaké luwih cetha ana ing klasifikasi hadits. Dadi kang perlu dicermati jroning mangertèni Al Hadits, kagandhèng karo sanad-é yakuwi :

Keutuhan sanad
Cacahé
Perawi akhir-é

[sunting] Matan

Matan kuwi redhaksi hadits. Saka conto ing ndhuwur, matan hadits mau yakuwi:

""Ora sampurna iman sawenèh uwong ing antarané kowé kabèh saéngga dhèwèké tresna marang seduluré apa kang ditresnani kanggo awaké dhéwé"

Kagandèng karo matan utawa redhaksi, kang perlu dicermati jroning mengertèni hadist yakuwi:

Pucuk sanad minangka sumber redhaksi, apa marang Nabi Muhammad utawa dudu,
Matan hadist iku dhéwé jroning hubunganékaro hadist liya kang luwih kuat sanad-é (apa ana kang melemahkan/ngringkihaké utawa nguataké) l sabanjuré karo ayat jroning Al Quran (apa ana kang kosokbalèn).

[sunting] Klasifikasi Hadits

Hadits bisa diklasifikasèkaké adhedhasar sawetara kritéria yakuwi wiwitan pucuk sanad, wutuh orané ranté sanad, cacahé penutur (periwayat) sarta tingkat asli orané hadits (bis ditampa orané hadits mau)

[sunting] Miturut pucuk sanad

Kanthi dhasar klasifikasi iki hadits dipérang dadi telung golongan yakuwi marfu' (kaangkat), mauquf (mandheg) lan maqtu' :

Hadits Marfu' yakuwi hadits kang pucuk sanad-é langsung marang Nabi Muhammad SAW (conto:hadits ing dhuwur)
Hadits Mauquf yakuwi hadits kang sanad-é mandheg tekan para sahabat nabi tanpa ana tandha-tandha, sacara tetembungan utawa lelaku kang nuduhaké derajat marfu'. Conto: Al Bukhari jroning kitab Al-Fara'id (hukum waris) mratélakaké yèn Abu Bakar, Ibnu Abbas lan Ibnu Al-Zubair ngendika: "Kakèk kuwi (diperlakukan kayadéné) bapak". Nanging yèn ekspresi kang dipigunakaké sahabat kayata "Kita diperintahaké..", "Kita dilarang...", "Kita biasa... yèn lagi bebarengan karo rasulullah", derajat hadits mau wis ora mauquf nanging setara karo marfu'.
Hadits Maqtu' yakuwi hadits kang pucuk sanad-é marang para Tabi'in (penerus). Conto hadits iki yakuwi: Imam Muslim ngriwayataké jroning pambuka sahih-é yèn Ibnu Sirin ngendika: "Kawruh iki (hadits) yakuwi agama, mula sing ati-ati saka ngendi kowé njupuk agamamu".

Asli orané hadits kang kabagi jroning golongan iki gumantung marang sawetara faktor liya kaya kahanan ranté sanad utawa penutur-é. Nanging klasifikasi iki tetep wigati banget amarga klasifikasi iki mbédakaké ucapan lan lelaku Rasulullah SAW saka ucapan para sahabat utawa tabi'in saéngga mupangati banget jroning perdhébatan jroning fikih ( Suhaib Hasan, Science of Hadits).

[sunting] Miturut kautuhan ranté/lapisan sanad

Adhedhasar klasifikasi iki hadits kabagi dadi sawetara golongan yakuwi Musnad, Munqati', Mu'allaq, Mu'dal lan Mursal. Kautuhan ranté sanad maksudé yakuwi saben penutur ing saben tataran dimungkinaké sacara wektu lan kondhisi kanggo krungu saka penutur sadhuwuré.

Ilustrasi sanad : Pencatat Hadits > penutur 4> penutur 3 > penutur 2 (tabi'in) > penutur 1(Para sahabat) > Rasulullah SAW

Hadits Musnad, sawijining hadits kagolong musnad yèn urutan sanad sing diduwèni hadits kasebut ora kapotong ing bagéyan tartamtu. Yakuwi urutan penutur mungkinaké dumadiné transfer hadits adhedhasar wektu lan kondhisi.
Hadits Mursal. Yèn penutur 1 ora ditemokaké, utawa utawa tabi'in nisbataké langsung marang Rasulullah SAW (conto: tabi'in (penutur2) ngandhakaké "Rasulullah medhar sabda " tanpa njelasaké anané sahabat sing nuturaké marang dhèwèké).
Hadits Munqati' . Yèn sanad pedhot ing salah siji penutur yakuwi penutur 4 utawa 3
Hadits Mu'dal yèn sanad pedhot ing rong generasi penutur maturut-turut.
Hadits Mu'allaq yèn sanad pedhot ing penutur 4 nganti penutur 1 (Conto: "Sawiji pencatat hadits ngandharaké, wis teka marang aku yèn Rasulullah medharaké...." tanpa njelasaké sanad antara awaké nganti Rasulullah).

[sunting] Miturut cacahing penutur

Cacahing penutur sing dimaksud yakuwi cacahing penutur jroning saben tataran saka sanad, utawa anané sawetara jalur sing béda sing dadi sanad hadits kasebut. Miturut klasifikasi iki hadits dipérang dadi loro yakuwi hadits Mutawatir lan hadits Ahad.

Hadits mutawatir, yakuwi hadits sing diriwayataké déning saklompok wong saka sawetara sanad lan ora ana kamungkinan yèn wong-wong mau kabèh sepakat kanggo ngapusi bebarengan bab kuwi. Dadi hadits mutawatir nduwèni sawetara sanad lan cacahing penutur ing saben lapisan (thaqabah) imbang. Para ulama béda panemu ngenani cacahing sanad minimum hadits mutawatir (sebagéyan netepaké 20 lan 40 wong ing saben lapisan sanad). Hadits mutawatir dhéwé bisa dibédakaké antara rong jinis yakuwi mutawatir lafzhy (redaksional padha ing saben riwayat) lan ma'nawy (ing redaksional ana pabédan nanging makna padha ing saben riwayat)
Hadits ahad, hadits sing diriwayataké déninhg saklompok wong nanging ora nggayuh tataran mutawatir. Hadits ahad banjur dibédakaké dadi telung jinis antara liya :
- Gharib, yèn mung ana siji jalur sanad (ing salah siji lapisan ana mung siji penutur, senadyan ing lapisan liya ana akèh penutur)
- Aziz, yèn ana loro jalur sanad (loro penutur ing salah siji lapisan)
- Mashur, yèn ana luwih saka loro jalur sanad (telu utawa luwih penutur ing salah siji lapisan) nanging ora nggayuh derajat mutawatir.

[sunting] Periwayat Hadits

Samak kitab hadits Sahih Bukhari

[sunting] Periwayat Hadits yang ditampa déning Muslim Sunni

Aturan-aturan Hadits saka Sunni éntuk wangun pungkasané kurang luwih 3 abad sawisé wafaté Nabi Muhammad SAW. Èlmuwan hadits sing banjur ndhébataké kaotentikan sawetara hadits nanging otoritas saka buku-buku kasebut ningkat pesat. Aturan-aturan iki, ana sing nyatakaké kanthi Koleksi Enem Hadits Utama ana uga kanthi Koleksi Pitu Hadits Utama, klebu:

Shahih Bukhari, disusun déning Bukhari (194-256 H)
Shahih Muslim, disusun déning Muslim (204-262 H)
Sunan Abu Daud, disusun déning Abu Dawud (202-275 H)
Sunan at-Turmudzi, disusun déning At-Turmudzi (209-279 H)
Sunan an-Nasa'i, disusun déning an-Nasa'i (215-303 H)
Sunan Ibnu Majah, disusun déning Ibnu Majah (209-273).

Shahih Bukhari lan Shahih Muslim biasané dianggep sing paling dipercaya saka koleksi iki. Ana sawetara perdhbatan bab apa anggota ka-6 saka aturan iki kuduné Ibnu Majah utawa Al Muwaththa saka Imam Malik. Saliyané kuwei, ana uga sing nglebokaké Musnad saka Ahmad bin Hanbal minangka bagéyan saka aturan kasebut.

[sunting] Periwayat Hadits yang ditampa déning Muslim Syi'ah

Muslim Syi'ah mung percaya hadits sing diriwayataké déning katurunan Muhammad saw, liwat Fatimah az-Zahra, utawa déning pameluk Islam wiwitan sing mihak Ali bin Abi Thalib. Syi'ah ora migunakaké hadits sing asalé utawa diriwayataké déning wong sing miturut kaum Syi'ah diklaim mungsuhi Ali, kaya Aisyah, garwa Muhammad saw, sing nglawan Ali ing Perang Jamal.

Ana sawetara sekte jroning Syi'ah, ananging sebagéyan gedhé migunakaké:

Ushul al-Kafi
Al-Istibshar
Al-Tahdzib
Man La Yahduruhu al-Faqih

[sunting] Kitab-kitab Hadits

Adhedhasar masa penghimpunan Al Hadits

[sunting] Abad kaping-2 H

Sawetara kitab sing misuwur :

Al Muwaththa déning Malik bin Anas
Al Musnad déning As Syafi'i (tahun 150 - 204 H / 767 - 820 M)
Mukhtaliful Hadist déning As Syafi'i
Al Jami' déning Abdurrazzaq Ash Shan'ani
Mushannaf Syu'bah déning Syu'bah bin Hajjaj (tahun 82 - 160 H / 701 - 776 M)
Mushannaf Sufyan déning Sufyan bin Uyainah (tahun 107 - 190 H / 725 - 814 M)
Mushannaf Al Laist déning Al Laist bin Sa'ad (tahun 94 - 175 / 713 - 792 M)
As Sunan Al Auza'i déning Al Auza'i (tahun 88 - 157 / 707 - 773 M)
As Sunan Al Humaidi (wafat tahun 219 H / 834 M)

Saka kasanga kitab kasebut sing olèh kawigatèn banget déning para ulama mung telu, yaiku Al Muwaththa', Al Musnad lan Mukhtaliful Hadist. Déné saluwihé kurang olèh kawigatèn banjur ilang.

[sunting] Abad ke 3 H

Musnadul Kabir déning Ahmad bin Hambal lan 3 werna liyané yaiku Kitab Shahih, Kitab Sunan lan Kitab Musnad sing salengkapé :

Al Jami'ush Shahih Bukhari déning Bukhari (194-256 H / 810-870 M)
Al Jami'ush Shahih Muslim déning Muslim (204-261 H / 820-875 M)
As Sunan Ibnu Majah déning Ibnu Majah (207-273 H / 824-887 M)
As Sunan Abu Dawud déning Abu Dawud (202-275 H / 817-889 M)
As Sunan At Tirmidzi déning At Tirmidzi (209-279 H / 825-892 M)
As Sunan Nasai déning An Nasai (225-303 H / 839-915 M)
As Sunan Darimi déning Darimi (181-255 H / 797-869 M)
Al Muntaqa déning Ibnu Jarud (wafat 307 H / 920 M)
Al Musnad Al Humaidi déning Ali Madaini (161-234 H / 777-848 M)
Al Musnad Al Bazar déning Al Bazar (wafat 290 H / 905 M)
Al Musnad Baqi bin Mukhlad déning Baqi bin Mukhlad (131-176 H / 846-889 M)
Al Musnad Ibnu Rahawaih déning Ibnu Rahawaih (161-238 H / 778-852 M)

Sakumpulan kitab wiwit nomer 1 nganti 6 iki kerep disebut minangka kutubus sittah (kitab sing enem).

[sunting] Abad ke 4 H

Al Mu'jamul Kabir déning Ath Thabarani (260-340 H / 873-952 M)
Al Mu'jamul Ausath déning Ath Thabarani (260-340 H / 873-952 M)
Al Mu'jamush Shaghir déning Ath Thabarani (260-340 H / 873-952 M)
Al Mustadrak déning Al Hakim (321-405 H / 933-1014 M)
Ash Shahih déning Ibnu Khuzaimah (233-311 H / 838-924 M)
At Taqasim wal Anwa' déning Abu Awwanah (wafat 316 H / 928 M)
As Shahih déning Abu Hatim bin Hibban (wafat 354 H/ 965 M)
Al Muntaqa déning Ibnu Sakan (wafat 353 H / 964 M)
As Sunan déning Ad Daruquthni (306-385 H / 919-995 M)
Al Mushannaf déning Ath Thahawi (239-321 H / 853-933 M)
Al Musnad déning Ibnu Nashar Ar Razi (wafat 301 H / 913 M)

[sunting] Abad ke 5 H lan sabanjuré

Kasil penghimpunan

Kanthi sumber saka kutubus sittah waé

Jami'ul Ushul déning Ibnu Atsir Al Jazari (556-630 H / 1160-1233 M)
Tashiful Wushul déning Al Fairuz Zabadi (? - ? H / ? - 1084 M)

Kanthi sumber saka kkutubus sittah lan kitab liyané, yaiku Jami'ul Masanid déning Ibnu Katsir (706-774 H / 1302-1373 M)
Kanthi sumber saka saliyané kutubus sittah, yaiku Jami'ush Shaghir déning As Sayuthi (849-911 H / 1445-1505 M)

Kasil pembidangan (nglompokaké jroning bidang-bidang)

Kitab Al Hadits Hukum, ing antarané :

Sunan déning Ad Daruquthni (306-385 H / 919-995 M)
As Sunannul Kubra déning Al Baihaqi (384-458 H / 994-1066 M)
Al Imam déning Ibnul Daqiqil 'Id (625-702 H / 1228-1302 M)
Muntaqal Akhbar déning Majduddin Al Hirani (? - 652 H / ? - 1254 M)
Bulughul Maram déning Ibnu Hajar Al Asqalani (773-852 H / 1371-1448 M)
'Umdatul Ahkam déning 'Abdul Ghani Al Maqdisi (541-600 H / 1146-1203 M)
Al Muharrar déning Ibnu Qadamah Al Maqdisi (675-744 H / 1276-1343 M)

Kitab Al Hadits Akhlaq

At Targhib wat Tarhib déning Al Mundziri (581-656 H / 1185-1258 M)
Riyadhus Shalihin déning Imam Nawawi (631-676 H / 1233-1277 M)

Syarah (kaya tafsir kanggo Al Hadist)

Kanggo Shahih Bukhari ana Fathul Bari déning Ibnu Hajar Asqalani (773-852 H / 1371-1448 M)
Kanggo Shahih Muslim ana Minhajul Muhadditsin déning Imam Nawai (631-676 H / 1233-1277 M)
Kanggo Shahih Muslim ana Al Mu'allim déning Al Maziri (wafat 536 H / 1142 M)
Kanggo Muntaqal Akhbar ana Nailul Authar déning As Syaukani (wafat 1250 H / 1834 M)
Kanggo Bulughul Maram ana Subulussalam déning Ash Shan'ani (wafat 1099 H / 1687 M)

Mukhtashar (ringkasan)

Kanggo Shahih Bukhari ing antarané Tajridush Shahih déning Al Husain bin Mubarrak (546-631 H / 1152-1233 M)
Kanggo Shahih Muslim ing antarané Mukhtashar déning Al Mundziri (581-656 H / 1185-1258 M)

[sunting] Referensi

Introduction to the Science of Hadith Classification by Shaikh (Dr.) Suhaib Hassan [1]
Pengetahuan Dasar tentang Pokok-pokok Ajaran Islam (A/B) déning Mh. Amin Jaiz
Metodologi Kritik Matan Hadis déning Dr. Salahudin ibn Ahmad al-Adlabi, terjamahan, ISBN 979-578-047-6

[sunting] Pranala njaba

(id) Musthohalul hadits, Istilah-istilah hadits. Milis Assunnah
(id) Hadits Ahad, Ust. Ahmad Syarwat, Lc.
(id) Belajar Hadits di Media Muslim INFO
(id) Buku Tema Hadits di Al-Ilmu.Com
(en) Introduction to the Science of Hadith Classification by Shaikh (Dr.) Suhaib Hassan
(en) A collection of the ahadith in Sahih Bukhari
(en) A collection of the ahadith in Sahih Muslim