Amangkurat I

Saka Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawa / Saking Wikipédia, Bauwarna Mardika abasa Jawi
Langsung menyang: pandhu arah, pados

Sri Susuhunan Amangkurat Agung utawa dicekak Amangkurat I iku raja Kasultanan Mataram sing mréntah taun 1646-1677. Panjenengané iku putra saka Sultan Agung Hanyokrokusumo. Panjenengané akèh ngalami pambrontakan sajroning mangsa pamaréntahané. Panjenengané tilar donya jroning pelarian taun 1677 lan dimakamkan ing Tegalwangi (cedhak Tegal), saéngga dikenal uga kanthi sesebutan anumerta Sunan Tegalwangi utawa Sunan Tegalarum. Jeneng liyanya yaiku Sunan Getek, amarga panjenengané terluka nalika numpes pambrontakan Mas Alit adiné dhéwé.

Silsilah Amangkurat I[sunting | sunting sumber]

Jeneng asliné ya iku Raden Mas Sayidin, putra Sultan Agung. Ibuné ya iku Ratu Wetan, putri Tumenggung Upasanta bupati Batang (katurunan Ki Juru Martani). Nalika mengku jabatan Adipati Anom panjenengané nganggo sesenutan Pangeran Arya Prabu Adi Mataram.

Kadidéné umumé raja-raja Mataram, Amangkurat I nduwèni loro permaisuri. Putri Pangeran Pekik saka Surabaya dadi Ratu Kulon sing nglairaké Raden Mas Rahmat, tembé mburi dadi Amangkurat II. Déné putri kulawarga Kajoran dadi Ratu Wetan sing nglairaké Raden Mas Drajat, tembé mburi dadi Pakubuwana I.

Wiwitan pamaréntahan[sunting | sunting sumber]

Ing taun 1645 panjenengané diangkat dadi raja Mataram nggantèkaké ramané, lan antuk sesebutan Susuhunan Ing Alaga. Nalika dinobataké sacara resmi taun 1646, panjenengané mawa sesebutan Amangkurat utawa Mangkurat, jangkepé Kanjeng Susuhunan Prabu Amangkurat Agung. Jroning basa Jawa tembung Amangku maknané "mangku", lan tembung Rat sing maknané "bumi", dadi Amangkurat maknané "mangku bumi". Panjenengané dadi raja sing kuwasa ing Mataram lan dhaérah-dhaérah bawahané, lan ing upacara penobatan kasebut kabèh anggota kulawarga krajan disumpah supaya setia lan ngabdi marang panjenengané.

Amangkurat I antuk warisan Sultan Agung arupa wilayah Mataram sing jembar banget. Jroning bab iki panjenengané matrapaké sentralisasi utawa sistem pamaréntahan kapusat. Amangkurat I uga nyingkiraké tokoh-tokoh senior sing ora sejalan karo pandangan pulitiké. Umpamané, Tumenggung Wiraguna lan Tumenggung Danupaya taun 1647 dikirim supaya ngrebut Blambangan sing wis dikuwasani déning Bali, nanging kaloroné diprejaya ing tengah dalan.

Ing taun 1647 ibu kutha Mataram dipindhah menyang Plèrèd. Istana anyar iki luwih akèh dibangun saka bata, déné istana lawas ing Kerta kagawé saka kayu. Perpindahan istana kasebut diwernani pambrontakan Raden Mas Alit utawa Pangeran Danupoyo, adik Amangkurat I sing nentang panumpasan tokoh-tokoh senior. Pambrontakan iki antuk dhukungan para ulama nanging wusanané niwasaké Mas Alit. Amangkurat I ganti ngadhepi para ulama.

Hubungan karo pihak liya[sunting | sunting sumber]

Amangkurat I njalin hubungan karo VOC sing naté diperangi ramané. Ing taun 1646 panjenengané nganakaké perjanjèn, antara liya pihak VOC diidinaké mbukak pos-pos dagang ing wilayah Mataram, déné pihak Mataram diidinaké dagang menyang pulo-pulo liya sing dikuwasani déning VOC. Kaloro pihak uga silih mbébasaké tawanan. Prejanjèn kasebut déning Amangkurat I dianggep minangka bukti takluk VOC marang kakuwasan Mataram. Nanging panjenengané banjur gela nalika VOC ngrebut Palembang taun 1659.

Memungsuhan antara Mataram lan Banten uga tansaya ndadra. Ing taun 1650 Cirebon ditugasi naklukaké Banten nanging gagal. Banjur taun 1652 Amangkurat I nglarang èkspor beras lan kayu menyang negri iku.

Sauntara iku hubungan diplomatik Mataram lan Makasar sing dijalin Sultan Agung wusanané rusak ing tangan putrané sawisé taun 1658. Amangkurat I nulak duta-duta Makasar lan njaluk supaya Sultan Hasanuddin rawuh dhéwé ing Jawa. Mesthi waé panyuwun iki ditulak.

Pasulayan karo putra mahkutha[sunting | sunting sumber]

Amangkurat I uga sulaya karo putra mahkuthané, yaiku Raden Mas Rahmat sing dadi Adipati Anom. Pasulayan iki disebabaké anané warta yèn jabatan Adipati Anom bakal dipindhahaké marang Pangeran Singasari (putra Amangkurat I liyané).

Ing taun 1661 Mas Rahmat nglancaraké aksi kudhéta nanging gagal. Amangkurat I numpes kabèh pendhukung putrané iku. Suwaliké, Amangkurat I uga gagal jroning usaha ngracun Mas Rahmat taun 1663. Pasulayan tansaya ndadra taun 1668 nalika Mas Rahmat ngrebut calon selir ramané sing asmané Rara Oyi.

Amangkurat I ngukum mati Pangeran Pekik mertuané dhéwé, sing dituduh wis nyulik Rara Oyi kanggo Mas Rahmat. Mas Rahmat dhéwé diampuni sawisé dipeksa mrejaya Rara Oyi nganggo tangané dhéwé.

Pambrontakan Trunajaya[sunting | sunting sumber]

Mas Rahmat sing wis dipecat saka jabatan Adipati Anom kenalan karo Raden Trunajaya mantu Panembahan Rama alias Raden Kajoran taun 1670. Panembahan Rama ngusulaké supaya panjenengané mbiayani Trunajaya ngayahi pambrontakan. Banjur Trunajaya dibiayani kanggo mbrontak marang Amangkurat I.

Trunajaya lan pasukané uga dibantu déning para pejuang Makasar pimpinan Karaeng Galesong, yaiku sisa-sisa pendhukung Sultan Hasanuddin sing dikalahaké déning VOC ing taun 1668. Sadurungé, taun 1674 pasukan Makasar iki tau nyuwun tanah kanggo gawé perkampungan, nanging ditulak déning Amangkurat I.

Deleng uga[sunting | sunting sumber]

Kapustakan[sunting | sunting sumber]

  • Babad Tanah Jawi, Mulai saka Nabi Adam Sampai Taun 1647. (terj.). 2007. Yogyakarta: Narasi
  • M.C. Ricklefs. 1991. Sejarah Indonesia Modern (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press
  • Moedjianto. 1987. Konsep Kekuasaan Jawa: Penerapannya déning Raja-raja Mataram. Yogyakarta: Kanisius
  • Purwadi. 2007. Sejarah Raja-Raja Jawa. Yogyakarta: Media Ilmu


Sing mengku  sadurungé:
{{{before}}}
{{{title}}}
{{{years}}}
Diganti déning:
{{{after}}}


Sumber artikel punika saking kaca situs web: "http://jv.wikipedia.org/w/index.php?title=Amangkurat_I&oldid=830863"